Mang Thai - Mang Bầu - Sức Khỏe Sinh Sản

Hỏi
Chào bác sĩ, ngày 6.11.2014, em có đến bệnh viện Từ Dũ để siêu âm, kết quả siêu âm là có nhiều nang nhỏ ở 2 bên buồng trứng, bác sĩ kê toa thuốc uống với lời dặn là nếu xuất hiện kinh nguyệt trở lại thì 3 tháng tái khám (sau uống thuốc em đã có kinh trở lại), nhưng trong đơn thuốc có loại thuốc ngừa thai Gracial, vậy uống hết vỉ thuốc này em có mua Gracial để tiếp tục uống hay không, hay có thể đổi loại thuốc ngừa thai khác không? Em cám ơn!

Trả lời
Chào Trinh,

Sự lựa chọn các biện pháp ngừa  thai cần được mỗi cặp vợ chồng cân nhắc cho phù hợp, sự lựa chọn này tùy thuộc vào số con, tuổi tác, sức khỏe, hoàn cảnh, điều kiện công tác cũng như trình độ  học vấn của từng cá nhân…sau khi đã được nhân viên y tế tư vấn kỹ về tất cả các biện pháp ngừa thai.

Tuy nhiên điều quan trọng hơn hết là sự lựa chọn một biện pháp ngừa thai cần được cân nhắc dựa trên 2 tiêu chuẩn quan trọng : Đó là tính an toàn và hiệu quả tránh thai cao .

Tính an toàn của mỗi biện pháp được tính bằng tổng số các nguy cơ gây ra cho khách hàng do chính biện pháp đó gây ra, cộng với nguy cơ do việc mang thai, sinh đẻ hay nạo phá thai gây ra nếu biện pháp đó thất bại.

Hiệu quả tránh thai phụ thuộc rất  nhiều vào sự tuân thủ khi sử dụng của mỗi cá nhân hơn là hiệu quả của chính biện pháp đó đem lại.

Ở nước ta, các phương pháp ngừa thai tạm thời thường được đa số chị em phụ nữ quan tâm chọn lựa hơn là các ngừa thai vĩnh viễn, đặc biệt là phương pháp triệt sản nam, lý do có thể nam giới quan niệm việc ngừa thai là nhiệm vụ cao cả của các bà, cộng với sự hiểu biết sai lệch về biện pháp này, và quan trọng nhất là sự lo lắng mất đi bản lĩnh đàn ông sau khi bị TRIỆT!!

Trên thực tế, hiện nay phương  pháp ngừa thai vĩnh viễn, thực hiện triệt sản nam hay nữ, là một hình thức ngừa thai hầu như phổ biến cho những cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ. Người ta  ước tính trên thế giới có khoảng 230 triệu cặp vợ chồng áp dụng biện pháp triệt  sản mỗi năm, trong đó chiếm hơn 80% là nữ giới, biện pháp ngừa thai vĩnh viễn được áp dụng nhiều nhất ở hai quốc gia có dân số đông nhất chiếm 40% dân số thế giới  là Trung quốc và Ấn độ, ngoài ra cũng được chọn lựa kể cả các nước phát triển cao và ít phát triển hơn như: Bắc Mỹ, Nam Mỹ, Úc…

Tại sao triệt sản lại  rất phổ biến trên thế giới? 

Đây là một biện pháp ngừa thai vĩnh viễn, hiệu quả tránh  thai rất cao, thủ thuật lại đơn giản, an toàn, do đó không hề gây ảnh hưởng đến sức khỏe cũng như tâm sinh lý của người phụ nữ cũng như nam giới.

Triệt sản nữ

Là một phương pháp làm tắc nghẽn ống dẫn trứng để ngăn tinh trùng và trứng gặp nhau, đây là một biện pháp ngừa thai vĩnh viễn, an toàn, thích hợp cho những phụ nữ trên 30 tuổi, có hai con sống khỏe mạnh, con nhỏ nhất trên 3 tuổi  và không có nhu cầu có thêm con nữa. Hiện nay trong chương trình kế hoạch hóa  gia đình nhằm hạ thấp tỉ lệ gia tăng dân số, biện pháp triệt sản nữ đã được thực hiện ở các tuyến dưới, ngay cả đến tuyến xã.

Lungen đã thực hiện trường  hợp triệt sản đầu tiên năm 1880, sau khi mổ lấy thai ở Đức. Từ đó đến nay đã có rất nhiều kỹ thuật triệt sản đã được mô tả, từ cách thắt 2 vòi trứng đơn giản đến cắt một phần vòi trứng, cắt tận gốc vòi trứng, hoặc vùi một đầu cắt vào mặt  sau tử cung hay vùi vào hai lá của dây chằng rộng, đến phương pháp cắt 2 loa  vòi qua ngã âm đạo hay ngã bụng. Hiện nay, phương pháp triệt sản qua nội soi bằng cách đốt, kẹp cắt một đoạn của vòi trứng làm cho kỹ thuật thắt ống dẫn  trứng càng trở nên đơn giản hơn.                         

Sau khi triệt sản, các cặp vợ chồng không phải quan tâm đến việc tránh thai nữa, do đó tránh được nhiều mâu thuẩn vợ chồng, ảnh hưởng đến hạnh phúc gia đình do vỡ kế hoạch gây ra, ngoài  ra triệt sản có ưu điểm là không có tác dụng phụ và có rất ít nguy cơ.

Đối tượng nào được áp dụng phương pháp ngừa thai vĩnh viễn?

Quyết định triệt sản ngày nay hầu hết là tự nguyện, tuy nhiên về phương diện y khoa, chỉ định triệt sản nữ được chia thành 4 nhóm chính: 

Bệnh tim nặng mà thai nghén làm bệnh nặng thêm hoặc mất bù trừ. Ở những bệnh nhân này triệt sản là phương pháp tốt nhất, ngoài ra các bệnh lý khác như bệnh phổi mãn tính, bệnh mạch- thận và cao huyết áp nặng, bệnh thần kinh, tâm thần nặng, ung thư sinh dục nữ, ung thư vú hoặc mắc các bệnh lý về máu, bệnh về gen mà các cặp nam nữ mắc phải cho ra đời trẻ dị dạng là những trường hợp có chỉ định triệt sản để ngừa thai vĩnh  viễn. 

Cần tư vấn triệt sản cho các đối  tượng đã có tiền sử mổ lấy thai nhiều lần, mổ bóc nhân xơ tử cung, sa sinh dục … 

Phụ nữ sinh quá nhiều con mà điều kiện kinh tế xã hội lại thấp kém gây ra gánh nặng cho đời sống gia đình và ảnh hưởng đến sức khỏe của bản thân. 

Phương pháp này áp dụng có tính  chất bắt buộc tại những nước đang phát triển mà dân số quá cao làm ảnh hưởng đến sự phát triển chung của toàn xã hội.

Thời điểm nào tốt  nhất để thực hiện triệt sản?

Lúc mổ lấy thai là thời điểm thích hợp nhất, kế đó là thời  kỳ hậu sản, tốt nhất nên thực hiện triệt sản trong 24- 36 giờ đầu, sau 6 giờ sau sanh, để giảm nguy cơ chảy máu và sản phụ có thì giờ nghỉ ngơi sau sanh, nhưng không nên để trể hơn 48 giờ. Nếu có ối vỡ sớm, sốt trong chuyển dạ, thủ  thuật soát lòng tử cung và có những yếu tố nguy cơ nhiễm trùng thì nên trì hoãn  việc triệt sản, có thể sau sanh 8 tuần.

Ở thời kỳ không mang thai, ngay sau sạch kinh là thời điểm tốt nhất để thực hiện thủ thuật. Như thế sẽ loại trừ triệt sản ở người có thai  sớm.

Trước khi thực thiện thủ thuật, bệnh nhân sẽ được cho thuốc an thần nhẹ như Diazepam10mg, gây tê vùng mổ bằng  Lidocain2%, thao tác kẹp và cắt vòi trứng thực hiện nhanh và đơn giản.

Triệt sản sau sanh, ngoài cấp thuốc  kháng sinh dự phòng, sản phụ cần uống thuốc giảm đau sau triệt sản vì có kèm đau tử cung sau sanh. Thuốc giảm đau như Paracetamol 500mg x 2v (uống) trong 24 giờ đầu, cho hiệu quả giảm đau tốt. Sau 8 giờ, hầu hết các sản phụ có thể di  chuyển, ăn uống, chăm sóc bé và có thể xuất viện trong ngày hôm sau nếu không  có bất thường xảy ra.            

Triệt sản nam

Hay thường gọi là phương pháp thắt ống dẫn tinh, chiếm 20% tổng số ca triệt sản, chủ yếu ở Trung Quốc và các nước đang phát triển .Các trường hợp có rối loạn đông máu, suy nhược cơ thể,  rối loạn tình dục hoặc có các bất thường ở bìu như thoát vị bẹn, dãn tĩnh mạch, ứ nước màng tinh hoàn, viêm nhiễm mãn tính và các di tích ở thừng tinh là những chống chỉ định triệt sản nam.

Thắt ống dẫn tinh là một kỹ thuật  tương đối đơn giản, thậm chí không cần dùng dao. Kỹ thuật này được thực hiện  tại phòng khám, thủ tục đơn giản, không cần phải nhập viện.

Cần chuẩn bị những  gì?     

Thủ thuật này được thực hiện ở bất  cứ thời điểm nào, bệnh nhân sau khi được giải thích rõ qui trình, khám tiền phẫu và vùng sẽ tiến hành thủ thuật, trước khi tiến hành thủ thuật bệnh nhân được dùng an thần nhẹ. Sau thủ thuật, bệnh nhân được nằm nghỉ 30 phút và ra về  sau đó.

Chỉ dùng kháng sinh 5  ngày và giảm đau thông thường như Paracetamol là đủ. 

Thắt ống dẫn tinh không gây thay đổi chức năng của tinh hoàn  và Testosterone vẫn được sản xuất bình thường

Để tránh tai biến xảy ra cho bệnh  nhân, thầy thuốc cần được đào tạo về kỹ thuật triệt sản.

Bệnh nhân được thăm khám tòan thân, làm các xét nghiệm cơ  bản như máu chảy, máu đông.

Bệnh nhân cần được tư vấn kỹ  trước thủ thuật để hiểu rõ phương pháp này là phương pháp ngừa thai vĩnh viễn, mhững lợi ích và bất lợi của triệt sản. 

Tư vấn sau thủ thuật cho bệnh nhân về cách chăm sóc vết mổ, chế độ sinh hoạt, nghỉ ngơi và dùng thuốc theo toa, các dấu hiệu cảnh báo sau thủ thuật…Riêng phương pháp đoạn sản nam, cần  lưu ý thêm cho người bệnh có thể giao hợp sau 1 tuần, không có hiệu quả ngừa  thai ngay lập tức do đó cần áp dụng ngừa thai bằng bao cao su cho khoảng 20 lần giao hợp đầu tiên hay 3 tháng sau thủ thuật. Tốt nhất là nên thử lại tinh trùng để xác định chắc chắn kết quả!  

Tài liệu tham khảo:

Sản phụ khoa. ĐHYD:Nhà xuất bản y học, 2006

BS. CKII. Dương Phương Mai
  K. KHGĐ - BV Từ Dũ

Khi noãn trong cơ thể người phụ nữ bắt đầu trưởng thành, hormone estrogen gia tăng và kích thích các tế bào ở kênh cổ tử cung tiết chất nhầy, chất nhầy này có thể nhận biết bởi người phụ nữ. Bắt đầu giai đoạn có thể thụ thai, chất nhầy đục, dính. Ngày “cao điểm” (peak day) là ngày cuối cùng của giai đoạn chất nhầy nhiều, trong, dai. Rụng trứng xảy ra trong vòng 24-48 tiếng sau ngày “cao  điểm”. Giai đoạn thụ thai bắt đầu từ lúc có tăng tiết chất nhầy cổ tử cung (trước đó là những ngày khô ráo) đến 3 ngày sau ngày “cao điểm”. Đó chính là quãng thời gian cần tránh có các quan hệ không bảo vệ.  

Phương pháp 2 ngày cũng dựa trên chất nhầy cổ tử cung nhưng đơn giản hơn. Cùng với phương pháp ngày chuẩn, đây cũng là một phương pháp mới. Người phụ nữ không cần nhận biết tính chất của chất nhầy cũng như xác định ngày “cao điểm”.

Người phụ nữ kiểm tra chất nhầy cổ tử cung mỗi chiều hay tối bằng ngón tay, trên quần lót, trên giấy. Ngay khi nào thấy có dịch tiết (bất kể loại, màu sắc) thì xem rằng người phụ nữ có khả năng thụ thai ngày đó và ngày tiếp theo. Trong giai đoạn này thì không quan hệ hoặc có thể quan hệ có bảo vệ.

Cặp vợ chồng có thể quan hệ trở lại nếu người phụ nữ trải qua 2 ngày liên tiếp khô ráo, không có dịch tiết. 

Người phụ nữ đo thân nhiệt của mình mỗi sáng sớm trước khi ra khỏi giường và trước khi ăn. Nhiệt độ của người phụ nữ sẽ tăng nhẹ 0.2 đến 0.5^oC ngay sau rụng trứng.
Cần tránh quan hệ từ ngày đầu tiên của kỳ kinh cho đến 3 ngày sau khi có sự gia tăng thân nhiệt cơ bản. Và có thể quan hệ lại bình thường từ ngày thứ 4 cho đến chu kỳ kinh kế tiếp.

Đối với phương pháp này thì số ngày cần phải tiết chế quan hệ sẽ dài hơn vì chỉ xác định được thời điểm rụng trứng, giai đoạn trước rụng trứng không xác định được.

Hiệu quả

Hiệu quả tùy thuộc vào người sử dụng

Trong năm đầu tiên có khoảng 25 trường hợp có thai trong 100 người sử dụng biện pháp này (không xác định là người phụ nữ lựa chọn phương pháp nào để nhận biết khoảng thời gian có thể thụ thai của mình). Nhìn chung tiết chế không giao hợp trong khoảng thời gian có khả năng thụ thai thì sẽ cho kết quả tốt hơn là sử dụng một biện pháp khác trong thời gian đó.

Nếu sử dụng thường xuyên và đúng, không quan hệ trong thời gian có nguy cơ thụ thai thì ta có bảng tỷ lệ mang thai đối với các phương pháp như sau

Ưu điểm

Không thay đổi kinh nguyệt
Giúp người phụ nữ hiểu biết về sinh lý chu kỳ kinh nguyệt
Khuyến khích sự thông hiểu lẫn nhau giữa hai vợ chồng, vợ hay chồng đều thấy mình có trách nhiệm.
Kinh tế. Không có tác dụng phụ.
Có thể là phương pháp duy nhất đối với một số tôn giáo.

Nhược điểm

Khó áp dụng cho các trường hợp vòng kinh không đều: tuổi thanh thiếu niên, sắp mãn kinh hay hậu sản hay người phụ nữ có vòng kinh thay đổi trên 7 ngày

Các trường hợp có viêm âm đạo, các tình trạng làm thay đổi chất nhầy cổ tử cung, bị sốt thì khó áp dụng phương pháp dựa trên triệu chứng 

Kết luận

Phương pháp tránh thai bằng cách canh ngày rụng trứng là biện pháp đơn giản, kinh tế trong trường hợp không thể áp dụng biện pháp tránh thai hiện đại khác. Hiệu quả tránh thai không thực sự cao do tùy thuộc người sử dụng nhưng hoàn toàn không có tác dụng phụ, giúp người phụ nữ hiểu rõ hơn về hoạt động sinh lý của cơ thể mình.

Tài liệu tham khảo

WHO – Family Planning. A global handbook for providers - 2007

BS. Nguyễn Trần Quốc Hải
Khoa KHGĐ - BV Từ Dũ

Ngày nay, các biện pháp ngừa thai được áp dụng một cách rộng rãi, ngày càng có nhiều biện pháp tránh thai hiện đại, tiện lợi, hiệu quả cao dành cho cho người phụ nữ. Ngoài việc quyết định số con trong gia đình, việc sử dụng biện pháp tránh thai giúp cho các cặp vợ chồng có thể quyết định được thời điểm có thai. Tuy nhiên, quan niệm về ngừa thai vẫn còn hạn chế trong một số tôn giáo (đạo thiên chúa có thái độ chống đối với các biện pháp tránh thai hiện đại vì như vậy là không hợp với tự nhiên, không hợp pháp với đạo thiên chúa). Biện pháp kế hoạch hóa gia đình tự nhiên như biện pháp tránh thai canh ngày phóng noãn có thể là sự lựa chọn  cho các cặp vợ chồng muốn tránh thai rơi vào trường hợp này. Biện pháp này gọi là tự nhiên vì không dùng thuốc hay dụng cụ gì, hoàn toàn dựa trên những hiểu biết về sinh lý chu kỳ kinh nguyệt của người nữ để tránh các thời điểm có nguy cơ thụ thai cao nhất.

Nguyên tắc của phương pháp kế hoạch tự nhiên

Sự thụ thai xảy ra khi trứng gặp tinh trùng. Trong vòng kinh của người phụ nữ nhìn chung thì ngày rụng trứng xảy ra vào khoảng giữa chu kỳ, nếu hai vợ chồng có quan hệ vào những ngày quanh ngày rụng trứng thì khả năng thụ thai là cao nhất.

Thời gian thụ thai có thể bắt đầu 3-5 ngày trước rụng trứng (tinh trùng có thể sống trong chất nhầy cổ tử cung 3-6 ngày), thời gian thụ thai sẽ kết thúc 24 giờ sau rụng trứng, sau rụng trứng thì trứng có thể giữ được khả năng thụ thai của mình trong vòng 1 ngày. Với mục đích nhận biết thời điểm thụ thai, chu kỳ kinh nguyệt được chia thành 3 giai đọan:

• Trước rụng trứng: giai đoạn không thụ thai
   
• 5-7 ngày khoảng giữa chu kỳ: giai đoạn thụ thai, bao gồm vài ngày trước và ngày sau rụng trứng
   
• Sau rụng trứng: giai đoạn không thụ thai 

Trong giai đoạn có khả năng thụ thai, vợ chồng không nên giao hợp để tránh có thai. Nếu có quan hệ cần sử dụng biện pháp bảo vệ như bao cao su. Thuốc diệt tinh trùng hay xuất tinh ngoài âm đạo thì kém hiệu quả hơn. Tốt nhất là hạn chế không giao hợp trong thời gian được coi là có khả năng thụ thai.

Các phương pháp xác định những ngày có nguy cơ cao thụ thai

Ngày rụng trứng trong chu kỳ của mỗi người phụ nữ thì không giống nhau. Khi trứng rụng, cơ thể người phụ nữ sẽ có một số thay đổi như trên chất nhầy cổ tử cung hay thay đổi nhiệt độ cơ bản của cơ thể. Dựa vào điểm này, người ta phân hai nhóm phương pháp chính để có thể xác định những ngày có nguy cơ thụ thai cao: phương pháp tính dựa trên ngày lịch và phương pháp tính dựa trên các thay đổi  (triệu chứng) trên cơ thể người phụ nữ hàng tháng

Phương pháp dựa trên ngày:

• Phương pháp tính lịch

Trước khi sử  dụng biện pháp này, người phụ nữ cần ghi nhận lại các ngày trong mỗi chu kỳ kinh trong ít nhất 6 tháng. Ngày đầu tiên ra kinh hàng hàng tháng được tính là  ngày 1

Ngày sớm nhất có thể thụ thai (ngày bắt đầu có thể thụ thai)= số ngày của vòng kinh ngắn nhất trừ đi 18
Ngày trễ nhất có thể có thai (ngày cuối cùng có thể thụ thai)= số ngày của vòng kinh dài nhất trừ đi 11

Trong giai đoạn có thể thụ thai (từ ngày sớm nhất đến ngày trễ nhất) cần tránh giao hợp, nếu có quan hệ cần dùng biện pháp bảo vệ.

Ví dụ: nếu trong 6 chu kỳ gần nhất, vòng kinh ngắn nhất và dài nhất là 27 và 31 thì ngày bắt đầu và ngày kết thúc lần lượt là 27-18=9 và 31-11=20. Như vậy vần tránh giao hợp không bảo vệ từ  ngày 9 đến ngày 20 của vòng kinh. 

   
• Phương pháp ngày chuẩn (Standard Days  Methods)
 

Những phụ nữ có chu kỳ kinh đều đặn có thể sử dụng biện pháp đơn giản này. Vòng kinh hầu hết là 26-32 ngày là điều kiện để áp dụng biện pháp ngày chuẩn. 

Ngày đầu tiên của chu kỳ kinh đánh dấu là ngày 1. Tránh giao hợp vào ngày 8-19 của chu kỳ kinh. Đây là giai đoạn được xem là có thể thụ thai của phương pháp ngày chuẩn.

Nếu người phụ nữ có trên 2 chu kỳ ngắn hơn hay kéo dài hơn như thế thì phương pháp ngày chuẩn sẽ ít hiệu quả hơn.

Để ghi nhớ người phụ nữ có thể dùng một dạng vòng ghi nhớ như hình bên (cyclebead). Vòng ghi nhớ này gồm 32 hạt có các màu sắc khác nhau và một vòng cao su có thể di chuyển được qua các hạt. Hạt màu đỏ được đánh dấu là ngày đầu tiên của chu kỳ kinh. Người phụ nữ sẽ di chuyển vòng cao su trên các hạt theo từng ngày. Các hạt màu trắng đánh dấu các ngày có nguy cơ có thai, cần tránh quan hệ. Khi các hạt chuyển sang màu nâu thì đến giai đoạn ít có khả năng thụ thai, có thể quan hệ được. Nếu kinh nguyệt xuất hiện trước khi vòng cao su đến hạt màu nâu sậm tức là chu  kỳ của người phụ nữ ngắn hơn 26 ngày, nếu đến hạt màu nâu cuối cùng mà vẫn chưa có kinh thì chu kỳ kinh dài hơn 32 ngày.

BS. Nguyễn Trần Quốc Hải
Khoa KHGĐ - BV Từ Dũ

Với sự phát triển ngày càng cao của khoa học kỹ thuật trong lĩnh vực y khoa mà cụ thể là lĩnh vực sản phụ khoa, điều này đã giúp cho các cặp vợ chồng có thêm nhiều lựa chọn trong việc thực hiện kế hoạch hóa gia đình. Đặc biệt là giúp cho người phụ nữ có thể chủ động hơn trong việc bảo vệ bản thân không bị mang thai ngoài ý muốn đồng thời có thêm lựa chọn khi không thể sử dụng các loại thuốc tránh thai hay đơn giản là thuốc đã giảm tác dụng khi quên uống, và sự lựa chọn khi đó chính là bao cao su dành cho nữ giới.

Vậy bao cao su cho nữ giới là gì ?    

Là một loại bao được chế tạo bằng nhựa tổng hợp mềm mỏng, trong suốt. Trước khi có quan hệ tình dục, người phụ nữ đặt bao đó vào âm đạo của mình. Bao có hai vòng tròn ở 2 đầu: đầu bên trong là một vòng nhỏ di động, giúp bạn gái dễ cho bao vào âm đạo. Vòng tròn lớn hơn ở bên ngoài giữ không cho bao tuột cả vào trong âm đạo, đồng thời che phủ âm hộ và trùm kín dương vật đến tận gốc khi giao hợp. Điều này giúp BCS không trượt vào trong âm đạo và tạo một lớp bảo vệ bao phủ bên ngoài âm đạo, ngăn không cho tinh trùng tiếp xúc với trứng.

Bao có chất trơn rất ướt, thuận tiện cho sự di chuyển của dương vật khi giao hợp, và cũng để có thể đặt vào âm đạo một cách dễ dàng. Tuy nhiên, nếu chưa từng sử dụng, bạn cần tập trước để sử dụng đúng cách nhằm mang lại hiệu quả cao nhất. Bạn gái có thể đặt bao vào âm đạo ngay trước khi sinh hoạt tình dục hoặc từ vài tiếng trước đó. Cũng như với bao cao su nam giới, người bạn tình có thể đặt bao vào âm đạo bạn nữ trong khúc dạo đầu ái ân.Trong khi giao hợp, bao có thể xê dịch một chút, và đôi khi có tiếng kêu sột soạt nho nhỏ. Nhưng bạn đừng ngạc nhiên, miễn vòng miệng bao ở bên ngoài vẩn phủ âm hộ là được.

Bao cao su cho nữ giới có 3 loại : 

Để việc sử dụng bao cao su nữ được hiệu quả bạn nên tập đặt bao vài lần trước khi giao hợp. Sau khi xé vỏ bọc, lấy bao ra nhẹ nhàng, kiểm tra chắc chắn rằng bao không bị rách, hỏng hay hết hạn. Trước khi đặt bao bạn cần vân vê nhẹ cho dịch trơn thấm đẫm hết bao, sau đó một tay bóp hẹp vòng tròn nhỏ, cầm bao chắc chắn, chọn tư thế phù hợp nhất, bạn có thể đứng, nằm hay ngồi miễn là cảm thấy dể dàng cho việc đặt bao, một tay cầm bao đưa vào âm đạo, tay kia  vạch môi sinh dục dẫn đường. Đưa bao vào sâu hết mức có thể đưa được. 

Sau đó đưa ngón tay vào trong bao, tìm chạm vòng nhỏ, đẩy bao sâu đến hết âm đạo. Tránh đừng để bao bị xoắn. 

Khi muốn lấy bao ra, bạn chỉ cần xoắn miệng bao lại để giữ tinh dịch ở bên trong không bị tràn ra và kéo nhẹ bao ra. 

Khi được sử dụng đúng cách, hiệu quả mang lại sẽ rất cao khoảng 95%.

Mặc khác, không giống như sử dụng các loại thuốc chỉ có tác dụng ngừa thai, sử dụng bao cao su cho nữ giới còn giúp cho phái yếu có thể chủ động trong việc phòng tránh các bệnh lây truyền qua đường tình dục bao gồm cả HIV.

Ngoài ra, bao cao su nữ có thể được đặt trước trong âm đạo nhiều giờ trước khi giao hợp (tối đa không quá 8 tiếng) giúp cho quá trình quan hệ không bị gián đoạn như bao cao su nam nên không làm giảm sự hưng phấn từ hai phía từ đó dể đạt được sự hợp tác từ phía đối tác.

Một ưu điểm nữa đó là tất cả phụ nữ điều có thể sử dụng được do không có bất kỳ tác dụng phụ nào, hầu như không gây dị ứng và không ảnh hưởng đến sức khỏe khi sử dụng, đặc biệt là trong những ngày bị hành kinh thì việc sử dụng bao cao su nữ cũng không bị ảnh hưởng gì.

Tuy nhiên giá thành của loại này cao hơn nhiều so với loại bao cao su dành cho nam (khoảng 10 lần) và không dễ đối với người mới sử dụng lần đầu.

Bên cạnh các biện pháp tránh thai khác thì sự xuất hiện của bao cao su cho nữ giới đã mang lại cho phụ nữ nhiều sự lựa chọn và đồng thời chủ động hơn trong việc ngừa thai và đặc biệt là bảo vệ bản thân khỏi các bệnh lây truyền qua đường tình dục nhằm mang lại hạnh phúc cho bản thân, gia đình và toàn xã hội.

Tài liệu tham khảo :

WHO – Family Planning. A global handbook for providers - 2007

Trung tâm Kiểm soát và Phòng bệnh Hoa Kỳ (CDC) đã cập nhật hướng dẫn ngừa thai sau sanh trong báo cáo ngày 8 tháng 7 năm 2011, khuyên phụ nữ sau sanh không nên dùng thuốc ngừa thai viên phối hợp trong 21 ngày đầu sau sanh vì nguy cơ cao bị thuyên tắc tĩnh mạch.

Thời kỳ hậu sản người phụ nữ cần được đánh giá về sức khỏe và tránh mang thai nữa. Rụng trứng có thể sảy ra sớm vào ngày hậu sản thứ 25 trên sản phụ không cho con bú và thường không được đánh giá ngừa thai kịp thời.

CDC đã duyệt lại hướng dẫn xác định tầm quan trọng của thời điểm bắt đầu ngừa thai trong giai đoạn hậu sản, để tránh mang thai ngoài ý muốn với khoảng cách quá gần nhau và tác động không tốt trên sức khỏe mẹ và con. Có thể dẫn đến nguy cơ sanh con nhẹ cân hay thiếu tháng. Trước đây CDC 2010 đã đề xuất chọn phương pháp ngừa thai theo đặc điểm từng người và các loại thuốc phù hợp trong kỳ hậu sản.

Hướng dẫn mới chặt chẽ hơn

Trên cơ sở chứng cứ tổ chức Y Tế Thế Giới (WHO) đã giới thiệu các cập nhật về an toàn của thuốc ngừa thai viên phối hợp dùng trên các bà mẹ không cho con bú còn trong kỳ hậu sản. 

So sánh với nhóm đối chứng gồm các bà mẹ còn trong 42 ngày đầu hậu sản. Các phụ nữ dùng thuốc ngừa viên phối hợp có nguy cơ thuyên tắc tĩnh mạch cao gấp 22 tới 84 lần. 

Hướng dẫn mới của WHO đã hạn chế sử dụng thuốc ngừa thai viên phối hợp trong 42 ngày đầu sau sanh nhất là trên phụ nữ đã có yếu tố nguy cơ bị thuyên tắc tĩnh mạch.

Để tập hợp chứng cứ, CDC đã triệu tập ủy ban đặc biệt về vấn đề này, trên cơ sở các bằng chứng có giá trị về thuốc ngừa thai dùng trong giai đoạn hậu sản, đến nay CDC đã kết luận do thuyên tắc tĩnh mạch thường xảy ra trong 21 ngày đầu sau sanh nên tránh không dùng thuốc ngừa thai viên phối hợp. Ngoài ra, trong 21 ngày đầu hiếm khi có rụng trứng. Từ ngày 21 tới 42 sau sanh, phụ nữ có nguy cơ thuyên tắc tĩnh mạch cũng không nên dùng thuốc ngừa thai phồi hợp nhưng có thể dùng cho phụ nữ không có nguy cơ thuyên tắc tĩnh mạch. 

Các phụ nữ có nguy cơ thuyên tắc tĩnh mạch gồm có :

CDC không hạn chế dùng thuốc ngừa thai phối hợp cho phụ nữ đã quá 42 ngày sau sanh.

Với các biện pháp ngừa thai khác

CDC hướng dẫn vẫn dùng được thuốc ngừa chỉ có progestins, không có thay đổi gì (viên chỉ có progestins, thuốc tiêm depot medroxyprogesterone acetate, và các loại cấy dưới da), vòng tránh thai và các biện pháp khác. Các biện pháp này có thể sử dụng an toàn ngay sau sanh và kỳ hậu sản kể cả các bà mẹ cho con bú. 

Đặt vòng các loại kể cả loại có thuốc đặt ngay sau sanh cũng không làm tăng biến chứng. Tỉ lệ tuột vòng khi đặt trong khoảng 28 ngày đầu sau sanh cao hơn nhưng sau 6 thàng không khác đặt tại thời điểm khác. 

Bao cao su có thể dùng an toàn bất cứ lúc nào, nhưng các loại màng chắn âm đạo và mũ cổ tử cung nên dùng sau sanh 6 tuần. Với người phụ nữ đủ con nên triệt sản sau sanh.

Theo 

Centers for Disease Control and Prevention (CDC); Tepper NK, Curtis KM, Jamieson DJ, Marchbanks PA. Update to CDC's US Medical Eligibility Criteria for Contraceptive Use, 2010: revised recommendations for the use of contraceptive methods during the postpartum period. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2011;60:878-883.

  

BS cố vấn Phan Văn Quyền (lược dịch)

1. Ngừa thai khẩn cấp là gì?

Ngừa thai khẩn cấp là việc sử dụng một số phương pháp để ngừa thai sau khi người phụ nữ đã có quan hệ tình dục mà không sử dụng biện pháp ngừa thai hoặc khi phương pháp ngừa thai đang sử dụng không thành công.

2. Có những biện pháp ngừa thai khẩn cấp nào?

Tại Hoa Kỳ, có hai hình thức ngừa thai khẩn cấp

- Thuốc viên ngừa thai khẩn cấp

- Vòng tránh thai (IUD)

3. Có những loại thuốc viên ngừa thai khẩn cấp nào?

Có ba loại thuốc ngừa thai khẩn cấp

- Thuốc chỉ chứa progestin

- Thuốc ngừa thai dạng phối hợp

- Thuốc có hoạt chất ulipristal (Ella^®)

4. Thuốc ngừa thai khẩn cấp chỉ chứa progestin được sử dụng như thế nào?

Thuốc ngừa thai khẩn cấp chỉ chứa progestin được trình bày dạng một viên hoặc hai viên thuốc được uống cách nhau 12-24 giờ. Nên được bắt đầu uống thuốc càng sớm càng tốt sau khi quan hệ tình dục không ngừa thai. Thuốc chỉ chứa progestin có thể được sử dụng hơn một lần trong cùng một chu kỳ kinh nguyệt.

5. Hiệu quả của những viên thuốc tránh thai khẩn cấp chỉ chứa progestin như thế nào?

Thuốc viên chỉ chứa progestin ngừa thai chủ yếu bằng cách ngăn chặn sự rụng trứng. Thuốc không có hiệu quả nếu bạn đã mang thai và không ảnh hưởng đến  quá trình mang thai đã bắt đầu trước đó. Hiệu quả ngừa thai khoảng 75%. Hiệu quả giảm dần theo thời gian, thuốc có hiệu quả nhất khi được dùng trong vòng 72 giờ (3 ngày) quan hệ tình dục không an toàn, tương đối hiệu quả khi dùng trong vòng 120 giờ (5 ngày).

6. Thuốc phối hợp là gì?

Thuốc ngừa thai có chứa estrogen và progestin được gọi là thuốc phối hợp.

7. Thuốc phối hợp được sử dụng để tránh thai khẩn cấp như thế nào?

Sử dụng thuốc với liều cao hơn liều thường dùng, thuốc ngừa thai phối hợp có thể được sử dụng để tránh thai khẩn cấp, thường sử dụng hai liều. Số lượng thuốc cần thiết để ngừa thai khẩn cấp là khác nhau cho từng biệt dược. Việc dùng thuốc tránh thai khẩn cấp cần được thực hiện càng sớm càng tốt cho tới 120 giờ, hoặc 5 ngày, sau khi giao hợp không được bảo vệ. Cơ chế của thuốc ngừa thai phối hợp là ngăn chặn sự rụng trứng.

8. Hiệu quả của thuốc ngừa thai khẩn cấp dạng phối hợp như thế nào?

Thuốc ngừa thai khẩn cấp dạng phối hợp không có hiệu quả ngừa thai như thuốc chỉ chứa progestin. Vì lý do này và vì nguy cơ cao có thể gây buồn nôn và nôn, phương pháp ngừa thai khẩn cấp sử dụng thuốc chỉ chứa progestin được ưa dùng hơn.

10. Thuốc chứa ulipristal được sử dụng như thế nào?

Ulipristal có thể sử dụng trong vòng 120 giờ (5 ngày) sau khi giao hợp không được bảo vệ mà không có giảm hiệu quả. Ulipristal là thuốc phải kê đơn. Nghiên cứu cho thấy rằng ulipristal có hiệu quả ngừa thai cao hơn thuốc chỉ chứa progestin nếu thực hiện đúng theo chỉ dẫn.

11 Ulipristal sử dụng lặp lại như thế nào?

Bởi những tác động của việc sử dụng lặp lại của ulipristal chưa được biết đến nên chỉ sử dụng thuốc một lần trong một chu kỳ kinh nguyệt. Nó cũng có thể làm giảm hiệu quả của các phương pháp ngừa thai có sử dụng hormon. Sử dụng một biện pháp ngừa thai không dùng nội tiết tố (ví dụ: bao cao su) sau khi uống ulipristal cho đến khi bắt đầu chu kỳ kinh nguyệt tiếp theo.

12. Làm thế để có được các thuốc ngừa thai khẩn cấp?

Ulipristal và thuốc ngừa thai dạng phối hợp là những thuốc phải kê toa. Thuốc chỉ chứa progestin có thể mua tại các nhà thuốc mà không cần toa bác sĩ nếu bạn từ 17 tuổi trở lên và phải theo toa bác sĩ nếu bạn là dưới 17 tuổi.

13. Tác dụng phụ của thuốc ngừa thai khẩn cấp là gì?

Buồn nôn và nôn có thể xảy ra sau khi uống thuốc chỉ chứa progestin và thuốc ngừa thai dạng phối hợp. Chu kỳ kinh nguyệt tiếp theo có thể không xảy theo đúng thời gian dự kiến, có thể xuất huyết bất thường trong tuần hoặc tháng sau khi điều trị. Những tác dụng phụ có thể xảy ra bao gồm:

- Đau bụng và chuột rút

- Căng ngực

- Đau đầu

- Chóng mặt

- Mệt mỏi

Những tác dụng phụ thường biến mất trong vòng một vài ngày.

Tác dụng phụ của ulipristal bao gồm: đau đầu, buồn nôn và đau bụng. Chu kỳ kinh nguyệt có thể bị xáo trộn, có thể có xuất huyết.

14. Thuốc ngừa thai khẩn cấp có an toàn không?

Thuốc ngừa thai chỉ chứa progestin và thuốc ngừa thai dạng phối hợp an toàn ngay cả đối với những người phụ nữ bình thường được khuyến cáo không sử dụng biện pháp ngừa thai có sử dụng hormon. Ngừa thai khẩn cấp chỉ sử dụng trong khoảng thời gian ngắn. Tuy nhiên, các thuốc này không nên được sử dụng ngừa thai dài hạn vì sử dụng thường xuyên thuốc ngừa thai khẩn cấp sẽ có nhiều tác dụng phụ hơn.

15. Có cần phải theo dõi gì sau khi sử dụng thuốc ngừa thai khẩn cấp không?

Không cần thực hiện các xét nghiệm sau khi uống ngừa thai khẩn cấp. Tuy nhiên, cần phải thực hiện một test thử thai nếu bạn chưa có kinh nguyệt trong vòng một tuần theo thời gian dự kiến. Thuốc chỉ chứa progestin và thuốc ngừa thai dạng phối hợp không gây hại cho thai hoặc sức khỏe của em bé nếu đã mang thai. Hiện nay, có rất ít thông tin về việc liệu ulipristal có thể gây hại cho thai nếu người sử dụng đã mang thai.

16. Có thể có thai trong chu kỳ kinh nguyệt sau khi đã sử dụng thuốc ngừa thai khẩn cấp hay không?

Vẫn có thể mang thai trong cùng một chu kỳ kinh nguyệt sau khi đã sử dụng thuốc ngừa thai khẩn cấp. Để tránh mang thai, nên sử dụng một biện pháp ngừa thai rào chắn (ví dụ: bao cao su) cho đến khi có kinh nguyệt. Có thể bắt đầu sử dụng thuốc ngừa thai, miếng dán hoặc vòng âm đạo ngay sau khi dùng thuốc ngừa thai khẩn cấp vẫn phải sử dụng một biện pháp ngừa thai rào chắn cho đến khi bắt đầu chu kỳ kinh nguyệt tiếp theo.

17. Dụng cụ đặt tử cung chứa đồng (IUD) được sử dụng ngừa thai khẩn cấp như thế nào?

IUD phải được đặt trong vòng 5 ngày kể từ ngày có quan hệ tình dục không được bảo vệ. Hiệu quả ngừa thai khoảng 99%. Một lợi ích là vòng tránh thai sau đó có thể được sử dụng để ngừa thai lâu dài. Nhược điểm: không bảo vệ chống lại bệnh lây truyền qua đường tình dục. Nếu nguy cơ bệnh lây truyền qua đường tình dục, bao cao su dành cho nam hoặc nữ nên được sử dụng kèm với IUD. Một số phụ nữ có một số đặc điểm không thể sử dụng IUD.

DS. Thân Thị Mỹ Linh
Khoa Dược - BV Từ Dũ

ThS. BS. Trần Thị Liên Hương (Dịch)
P. Kế hoạch tổng hợp - BV Từ Dũ

Theo một bài báo được đăng online ngày 5 tháng 8 năm 2014 trên tạp chí Obstetrics & Gynecology, cắt ống dẫn trứng nên được xem như biện pháp triệt sản đầu tay vì nó mang lại hiệu quả vĩnh viễn và có thể giúp phòng ngừa một số type ung thư buồng trứng bắt nguồn từ ống dẫn trứng.

Theo BS. Mitchell D. Creinin – Trưởng Bộ môn Sản Phụ khoa Đại học California, Davis và PGS. Nikki Zite – Bộ môn Sản Phụ khoa Đại học Tennessee, Knoxville, biện pháp này được cân nhắc vì một số kết quả nghiên cứu cho thấy ung thư buồng trứng thường xuất phát từ ống dẫn trứng; bên cạnh đó, các tiến bộ về mặt kỹ thuật đã giúp giảm thiểu các nguy cơ của việc cắt ống dẫn trứng, khiến các nguy cơ này cũng tương đương như phương pháp thắt ống dẫn trứng.

Dù được triệt sản vào thời điểm xa lần mang thai cuối cùng hay gần/ngay sau khi sinh con thì biện pháp triệt sản nữ đều mang lại hiệu quả cao. Từ trước đến nay, làm gián đoạn ống dẫn trứng là phương pháp triệt sản đầu tay.

Tuy nhiên, theo BS. Creinin và BS. Zite, “nếu đem vấn đề này ra thảo luận với bệnh nhân thì có lẽ chính hiệu quả cao của phương pháp cắt ống dẫn trứng mới là điều người phụ nữ mong muốn”.

Việc có những bằng chứng mới cho thấy ung thư tuyến (adenocarcinoma) – loại ung thư buồng trứng thường gặp nhất – có thể xuất phát từ ống dẫn trứng đã làm tăng số trường hợp áp dụng triệt sản bằng phương pháp cắt ống dẫn trứng. Các nghiên cứu cũng cho thấy nguy cơ trong phẫu thuật của cắt và thắt ống dẫn trứng là như nhau.

Dù vậy, vấn đề đặt ra không chỉ tập trung vào việc phòng ung thư buồng trứng mà quan trọng hơn là tại sao chúng ta lại không cho phụ nữ một cơ hội triệt sản với hiệu quả gần như 100% với phương pháp cắt ống dẫn trứng hoàn toàn, BS. Creinin và BS. Zite viết.

Bắt đầu thay đổi

Theo các tác giả, các nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng các nhà lâm sàng thường cân nhắc cắt ống dẫn trứng khi triệt sản cho những phụ nữ có nguy cơ ung thư cao vì đột biến gen BRCA, nhưng câu hỏi lớn hơn là liệu nhà phụ khoa có cân nhắc thay đổi cách thức trước giờ để áp dụng cắt ống dẫn trứng cho cả những phụ nữ không có đột biến BRCA.

Một số nhà lâm sàng vẫn còn quan ngại về các vấn đề như vết mổ phải rộng hơn để cắt ống dẫn trứng cho phụ nữ sau sinh ngả âm đạo, chi phí tăng lên khi thời gian phẫu thuật tăng thêm 10 phút và có thể một số phụ nữ sẽ hối tiếc sau khi thực hiện phẫu thuật. Tuy nhiên, các bằng chứng thu được vẫn ủng hộ phương pháp cắt ống dẫn trứng.

Các tác giả trích dẫn kết quả từ một nghiên cứu lớn tại British Columbia, Canada, cho thấy sau một thời gian cập nhật về vấn đề này cho các nhà phụ khoa, họ đã bắt đầu áp dụng phương pháp cắt ống dẫn trứng 2 bên kèm với cắt tử cung thường xuyên hơn là thắt ống dẫn trứng, và không có sự khác biệt về bệnh suất.

“Các tiến bộ kỹ thuật đã giúp giảm thiểu nguy cơ khi thực hiện cắt ống dẫn trứng, chỉ còn tương đương với thắt ống dẫn trứng. Điều quan trọng nhất là đừng quên bàn bạc với người phụ nữ về cắt ống dẫn trứng như là một lựa chọn, đơn giản vì đây là phương pháp hiệu quả nhất”.

Các nghiên cứu đang tiến hành

“Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy không có sự gia tăng nguy cơ khi thực hiện cắt ống dẫn trứng nhưng sẽ phải mất ít nhất 10 đến 15 năm để quan sát hiệu quả”, PGS. Jessica N. McAlpine, Khoa Ung thư Phụ khoa – Đại học British Columbia, Vancouver, Canada, tác giả của nghiên cứu British Columbia cho biết.

“Nếu bạn đang xem xét liệu phương pháp này có tác động làm giảm nguy cơ ung thư buồng trứng hay không thì cần phải có thời gian. Vấn đề mấu chốt là chúng ta chưa tầm soát đầy đủ ung thư buồng trứng trong dân số chung cũng như chưa có thay đổi nào về hiệu quả điều trị trong 3 thập niên gần đây. Chúng tôi nghĩ, phương pháp này có thể mang lại sự thay đổi. Nó an toàn và chúng tôi đang xem xét như là lựa chọn tối ưu”.

Về mặt hiệu quả, những nghiên cứu nhỏ hơn cho thấy có sự giảm ung thư buồng trứng, BS. Alpine nói, “nhưng chúng rất nhỏ”.

Về vấn đề liệu có lý do nào để chúng ta không phải cắt bỏ ống dẫn trứng không, bà nói: “Chúng tôi không nghĩ có lý do nào cho việc đó. Việc kẹp sát tử cung và cắt bỏ cả ống dẫn trứng và buồng trứng thường dễ hơn. Tôi nghĩ đó chỉ là vấn đề về kỹ năng phẫu thuật”. Vài người lo lắng về khả năng ảnh hưởng do thay đổi hormone. “Nhưng nếu bạn làm đúng kỹ thuật…tôi không nghĩ đó là vấn đề”.

BS. McAlpine kết luận: “Tôi nghĩ sẽ thật tuyệt nếu ngày càng có nhiều người thực hiện cắt ống dẫn trứng vì có thể nó sẽ giúp các thế hệ sau tránh được khả năng phát triển căn bệnh này, tuy nhiên tôi không hề có ý cường điệu về những gì chúng tôi đã làm được”.

Cần thêm dữ liệu

Phát biểu về vấn đề này, Giáo sư William D. Foulkes – thuộc Chương trình nghiên cứu Ung thư và Di truyền, Đại học McGill, Montreal, Quebec và là biên tập viên của tạp chíCurrent Oncology - nói: “Tôi hiểu về những điều đang được tranh cãi. Quan trọng là nhận ra rằng chưa hề có bằng chứng từ các nghiên cứu tiến cứu. Tất cả chỉ dựa trên suy luận và phân tích hồi cứu. Điều chúng ta chưa biết là có bao nhiêu phần trăm ung thư buồng trứng trong dân số xuất phát từ ống dẫn trứng. Đó là câu hỏi quan trọng. Một con số khác cần biết là tỷ lệ ung thư không liên quan đến di truyền xuất phát từ ống dẫn trứng”.

“Biện pháp này chỉ có thể tác động đáng kể đến tần suất ung thư buồng trứng khi phần lớn các trường hợp ung thư buồng trứng là xuất phát từ ống dẫn trứng”, ông nói thêm. “Cần có nghiên cứu về tác động của các yếu tố di truyền tiến hành song song trên càng nhiều bệnh nhân càng tốt. Rõ ràng là nếu bạn có nguy cơ cao hơn mắc ung thư buồng trứng do gen thì di truyền ắt hẳn là yếu tố nguy cơ chiếm tỷ lệ cao nhất  trong dân số, khi đó tìm kiếm phát hiện người có nguy cơ cao có thể giúp cứu sống trực tiếp được nhiều phụ nữ. Số lượng ống dẫn trứng bị cắt bỏ để cứu sống bệnh nhân có thể sẽ ít hơn nhiều nếu bạn thực sự biết một phụ nữ nào đó có nguy cơ cao”.

“Cần tiến hành nhiều nghiên cứu để xem xét các nguy cơ tiềm ẩn. Điều này đương nhiên phức tạp hơn nhiều so với việc đơn giản là kẹp ống dẫn trứng, và thực tế là có một số phụ nữ sẽ hối hận về quyết định của mình nếu họ còn trẻ, đặc biệt là nếu bạn cắt toàn bộ ống dẫn trứng”.

Ông kết luận: “Tôi không hề phản đối ý tưởng này. Tôi chỉ tự hỏi liệu các lợi ích có đủ lớn hay không. Có thể nhiều phụ nữ sẽ suy nghĩ khác về vấn đề này”.